Intervju predstavnika srpsko-crnogorske manjine g. Bašanović Bledar u nedeljniku Lajmi

Po prvi put, jedan predstavnik srpske manjine u Albaniji izjašnjava se o upitniku popisa stanovništva. Predstavnik srpsko-crngorske nacionalne manjine u Komitetu za Nacionalne Manjine Republike Albanije, g. Bledar Bašanović, tokom intervjua za novinu “Lajmi” je predočio pozitivno i argumentovano mišljenje ove manjine u odnosu na upitnik, razotkrivši tokom intervjua i druge zahteve koje ova zajednica ima u pravcu ostvarivanja svojih prava.

1. G Bašanović vi ste predstavnik srpsko-crnogorske nacionalne manjine kod Komiteta za Nacionalne Manjine Republike Albanije. U poslednje vreme posvećena je velika pažnja novom zakonu o popisu stanovništva. Ovaj zakon je popraćen dvoumicama oko mogućnosti zloupotrebe ili mogućem naduvanju brojeva vezanih za manjine. Koje je vaše mišljenje, imajući u obzir činjenicu da o tome ova manjina se nije izjasnila do sada?

Opšti popis stanovništva koji će obuhvatiti sve norme i postavljene standarde u međunarodnim preporukama o vršenju ovog popisa, predstavlja jedini pravi i efektivni instrument za obezbeđivanje podataka o konfiguraciji i životnoj infrastrukturi svih slojeva stanovništva u sastavu Republike Albanije. Kao predstavnici naše manjine, već duže vreme insistiramo na neophodnosti realizacije ovog popisa, polazeći s jedne strane od nedostatka tačnih podataka o nacionalnim manjinama u Albaniji, kao i s druge strane , nemogućnosti stvaranja i aplikacije efektivnih politika za tretman manjina u odsustvu podataka o njihovoj etnickoj i jezičkoj pripadnosti.

Drugo, potreba da se u upitnik uključe i pitanja o etničkim, verskim i jezičkim karakteristikama populacije, je deo stalnih preporuka međunarodnih institucija koje nadgledaju izvršenje međunarodnih konvencija i drugih međunarodnih akata o zaštiti ljudskih prava i sloboda za Albaniju. U ovom pogledu, možemo spomenuti preporuke Komiteta Ministara Saveta Evrope za sprovođenje Okvirne Konvencije o zaštiti nacionalnih manjina od strane Albanije (Rezolucija Res CMN (2005)2 kao i Rezoluciju CM/ResCMN(2009)5) u kojima se traži jedna potpuna informacija o manjinama putem uključenja jednog pitanja o etničkoj pripadnosti građana, poštujući princip slobodnog izjašnjavanja kao I obezdivši čuvanje podataka o tome. Takođe, Evropska Komisija protiv rasizma i netolerancije (ECRI) u svojim izveštajima daje stalne preporuke albanskim autoritetima u pravcu” vršenja jednog nacionalnog popisa koji će sadržati rubriku o nacionalnoj pripadnosti, poštujući principe verodostojnosti i volji o samoindentifikaciji”.

Treće, predstavlja nepobitnu činjenicu napredovanje balkanskih država o vršenju tačnih i savremenih popisa stanovništva kao preduslov za aplikaciju standarda, usvajanje potrebnih zakonodavnih akata kao i izvršenje obaveza u oblasti zaštite nacionalnih manjina. Srbija, Makedonija, Hrvatska itd. su zemlje sa kojima mi nastojimo da idemo paralelno ka evropskim integracijama a koje vrše ili su u procesu ostvarivanja takvih sličnih popisa.

Ne verujemo da će doći do naduvanja brojeva o nacionalnim manjinama od podataka ovog popisa. Izjašnjavanje o nacionalnoj pripadnosti biće slobodno i poverljivo. Mislimo da u ovom smislu, naša manjina se objektivno nalazi u nepovoljnom položaju zbog ranijih represivnih i asimilacionih politika komunističkog režima za 50 godina, koje između ostalog su uključivale zatvaranje svih oblika obrazovanja na srpskom jeziku, nasilnu izmenu tradicionalnih imena i prezimena, promenu nacionalnosti u matičnim knjigama, odsustvo svih formi komunikacije kroz medije na srpskom jeziku itd. Potrebno da se sanira šteta putem pozitivnih politika u tretmanu pripadnika naše manjine, ali da se to ostvari potrebno je znati ko će da se izjasni i tretirati se kao takav uz garanciju da takvo izjašnjavanje neće imati posledice za subjekat. (Član 3, par. 1 Okvine Konvencije o zaštiti nacionalnih manjina).

2. Mislite li da ovaj zakona će tražiti šire profesionalne konsultacije s javnošću?
Popis stanovništva vršiće se na osnovu zakona br 8669, dt. 26.10.2000 „O opštem popisu stanovništva i stanova“ izmenjen Zakonom br 10 084, dt. 23.2.2009.

Mišljenja smo da je upitnik koji će biti upotrebljen na ovom popisu, uopšte u skladu sa evropskim standartima i pripremljen je, po informacijama koje mi posedujemo, kroz asistenciju međunarodnih eksperata u ovoj oblasti. Ipak, mislimo da u tački 9 u rubrici „Pojedinac“, gde se nalazi i pitanje o etničkoj pripadnosti, treba da se zameni sa terminom „srpsko-crnogorska pripadnost“ ili „srbin/crnogorac“ a ne samo crnogorac. Naš argument ide u prilog da naši ljudi imaju dugu tradiciju suživljenja, imajući zajedničko istoriju, jezik, kulturu, tradicije ali postoji i podobnost za albansku državu da primeni zajednička prava i slobode. Naravno treba da se uzme u obzir i želja pripadnika ove manjine da uživanja ostvarena prava u zajednici sa ostalim pripadnicima. Zbog toga smatramo da u ovaj upitnik treba pored crnogorske treba da se postavi i srpska nacionalnost. Takođe kao advokaciju tome trebamo dodati i Preporuke EUROSTATA kao i Ekonomske Komisije Ujedinjenih Nacija za Evropu za popise stanovništva i stanova u svetu, u članu 426 koji ističe „mogućnost indikacije više od jedne nacionalnosti ili kombinacije etničke pripadnisti upitanih, ukoliko se tako nešto traži“. Takođe, u drugom Izveštaju Okvirne Konvencije o Zaštiti Nacionalnih Manjina, Albanska Vlada priznaje našu manjinu kao srpsko-crngorsku.

3. Udruženje ima na svoju web stranicu na adresi www.moraca-rozafa.org. U nekim vašim objavljenim intervjuima, imali smo priliku da uočimo nezadovoljstvo u pravcu poštovanja nekih prava ili medijske zastupljenosti. Zašto ste došli do takvog zaključka?

Srpsko-crnogorska nacionalna manjina je jedna od priznatih nacionalnih manjina u Republici Albaniji putem advokacije Udruženja „Morača-Rozafa“ sa sedištem u Skadru. Ovo Udruženje je aktivno još u prvim godinama demokratskih promena i bavi se promovisanjem nacionalnog, kulturnog identiteta, obrazovanjem na maternjem jeziku i upotrebu srpskog jezika u javnom životu zemlje. Udruženje održava kontakte sa državnim organima Republike Albanije, matičnim državama, kao i međunarodnim faktorima u interesu pripadnika naše manjine, ali i vodi računa za zastupanje manjinskih ideja u medijskom ambientu unutar i van zemlje. U toj svrsi, funkcioniše i web stanica Udruženja gde se nalaze aktivnosti i mišljenja o poštovanju prava i sloboda naše nacionalne manjine u Albaniji.

Ističemo da postoji nezadovoljstvo u pravcu saradnje nekih državnih aktera i medija o podizanju nivoa komunikacije u rešavanju problema koje brinu našu manjinu, potrebu garantovanja učešća na centralnoj i lokalnoj vlasti, učenje maternjeg jezika u javnim obrazovnim ustanovama, medija na maternjem jeziku, publikaciju mišljenja u nacionalnim medijima kao i proizvodnju programa za nacionalne manjine od njih. Postoji takođe potreba za usvajanjem potrebnih zakonskih akata i adaptacijom jednog novog zakonskog okvira za njih. Komitet za Manjine je predložio kao objektive, u konsultaciji sa organizacijama manjina u okviru pravljenja Nacionalnog Plana za Sprovođenje Sporazuma o Stabilizaciji i Associjaciji sa EU 2007-2012, usvajanje jednog specifičnog zakona o manjinama, formiranje posebnog fonda za finansiranje projekata razvoja nacionalnih manjina, otvaranje regionalnih kancelarija u okruzima gde se manjine najkoncentrisane, usvajanje jednog zakonskog okvira o obrazovanju na maternjem jeziku manjina i za upotrebu tih jezika u Albaniji, potpisivanje međudržavnih sporazuma sa maticama nacionalnih manjina koje žive u Albaniji o recipročnoj zaštiti tih manjina, izmenu zakona o medijima itd. U ovom kontekstu, insistiramo i na potpisivanju i ratifikaciji Evropske Povelje o Regionalnim i Manjinskim Jezicima Saveta Evrope. Svi ovi koraci treba da se prate potrebnom političkom voljom, i omogučiće da se uz popis stanovništva, koji će obuhvatiti etničke karakteristike stanovništva, stvaraju i uslovi za punopravni tretman nacionalnih manjina kao i garantovaće se njihova efektivna jednakost.

4. Gde živi najveći broj pripadnika srpsko-crnogorske nacionalne manjine u Albaniji?

Istorija postojanja srpsko-crnogorske manjine datira iz ranijeg srednjeg veka. Ova manjina je uglavnom koncentrisana u gradovima Skadar, Koplik, u selima Komune Gruemira: Vraka, Omaraj, Gril, Veliki Borič, Mali Borič, Kamica, Stari Štoj i Novi Štoj, Dobrač, Golem, Mušan, Bušat itd. Takođe, živi i u okruzima Leža, Drač, Tirana, Elbasan, Libražd, Fier u selima Rreth Libovša i Hamil, Korča, Berat itd. Prema našim podacima, analizama i posmatranjima, broj pripadnika srpsko-crnogorske manjine je oko 30.000 stanovnika.

5. Budući da ste predstavnik ove manjine kod Komiteta za Manjine Republike Albanije, kako procenjujete nivo saradnje sa državnim organima za najbolju integraciju vaše manjine.

Udruženje institucionalno sarađuje sa Komitetom kao jedini savetodavni organ koji zastupa interese nacionalnih manjina. Takođe, pripadnici naše manjine su u stalnom kontaktu sa nadležnim sektorima u ministarstvima. Svi predlozi o potrebnim zakonskim merama za usvajanje Udruženja su uključeni u planove albanske vlade, kao što je na primer i opšti popis stanovništva koji je predviđen da se izvrši u aprilu 2011.

Međutim, problematično ostaje sprovođenje prava i sloboda naše manjine u praksi. Još ne postoji obrazovanje na srpskom jeziku, ne postoje televizijska i radijska emitovanja na srpskom na centralnom i lokalnom nivou, program o istoriju, kulturi, geografiji matičnih država, česta je pojava direktna i indirektna diskriminacija u oblasti zapošljavanja, neznatno smo predstavljeni u sudstvu, policiji i državnoj administraciji. U ovom prizmu, hitno je preduzimanje integracionih mera u ovim strukturama sa ciljem povećanje zastupljenosti pripadnika naše manjine u procesima odlučivanja zemlje, kao standard koji proizlazi iz preporuka međunarodnih organizacija.

6. Na vašoj stranici pre nekoliko meseca vi ste odreagovali protiv naziva “srbo-bošnjak” g. Damira Fazlića. Da li ste ovo doživeli kao rasizam? S druge strane sam g. Fazlić je priznao u Tirani da je državljanin Engleske, sa majkom srpskinjom i ocem bosancem. Zašto mislite da je preterano ovo konstantovanje?

U tvrdnjama i optužbama medija protiv g. Fazlić, je isticana i njegova nacionalna srpsko-bošnjačka pripadnost, koja je upotrebljena od strane nekih medija kao napad protiv srpskog biznisa u Albaniji, ali ne samo. Od takvih etiketiranja su indirektno napadnuto i osećanje nacionalne pripadnosti pripadnika naše manjine putem povezivanja nacionalnosti sa mafijem I organizovanim kriminalom. Iako formalno optužbe na račun g. Fazlića su pravno obustavljene, ostavilo je za sobom priču o pripadniku srpskog naroda koji prodaje u kupuje interese albanaca, prouzrokujući osećaj nesigurnosti i predrasuda pripadnika naše manjine i srba koju pošteno posluju u Albaniji. Izražavanje kao slučaj poslanika Socialističke Strane, g. Erion Brace, o srpskom biznisu koji posluje u Albaniji kao “ flagrantno kršenje nacionalnih interesa” ne treba da bude deo televizijskih emisija i pisanih medija. Ističemo da prikazivanje takvih izjava nanosi štetu nastojanjima našeg Udruženja i drugih lica u pravcu poboljšanja odnosa između Republike Albanije i Republike Srbije, ali uzdizanje nacionalnog osećaja kod naše manjine.

Razgovor vodio H. Hasani