Komentari

Nacionalistička pravda

Bledar Bašanović
Član Komiteta za nacionalne manjine
Predstavnik srpsko-crnogorske nacionalne manjine.

Odluka Ustavnog suda Republike Albanije, datuma 01.12.211 o ukidanju članova 6/1, 8, 42/2, slovo “e” kao i člana 58, ceo, zakona br. 10129, dt. 11.5.2009 “O matičnim knjigama”, je obelodanjena. Povodom zahteva okružnih sudova koji su pokrenuli pitanje pritiskom samog Vrhovnog Saveta Pravde Republike Albanije o problematikama koje nastaju usled sprovođenja ovog zakona, Ustavni Sud doneo je odluku o ukidanju članova koji regulišu pitanje nacionalnosti/etničke pripadnosti u ovom zakonu. Međutim, kako se to desilo da najviši organ pravde doneo je odluku, koja prema svim procenama, protivna međunarodnim normama o zaštiti nacionalnih manjina?!

Polazeći od tužbe koja je bila iskra takvog poduhvata, koja je pokrenuta od strane zainteresovanih lica za promenu nacionalnosti u matičnim knjigama, kod sudova Sarande, Permeta i Skadra, primećuje se da ova lica žele da promene njihovu postojeću većinsku nacionalnu pripadnost u matičnim knjigama i izražavaju volju da sami određuju svoju nacionalnu pripadnost, drugačiju od one postojeće u tim knjigama, koja je dobijena automatski samim činom rođenja. S druge strane, nakon žalbi na protivustavnost gorenavedenih zakonskih odredbi od strane lokalnih sudova, koje imaju za cilj sprečavanje subjektivne promene nacionalne pripadnosti građana u zvaničnim dokumentima, Ustavni Sud Albanije je konstantovao u svojoj odluci protivustavnost odredbi kao i protivpravnost sa međunarodnim normama zbog” automatskog nasleđivanja nacionalnosti (etničke pripadnosti)”, indirektno dajući pravo pozitivnom rešavanju povodom zahteva za promenu nacionalnosti.

Pretenzije nacionalističkih sudova koje su dirigovane od strane Vrhovnog Saveta Pravde na čelu sa g. Krešnik Spahiu, ujedno i vođa nacionalističke struje Crveno-Crna Alijansa, da država postavlja obavezu prema svojim građanima bez pravnog osnova za identifikovanje njihove nacionalne pripadnosti u matičnim knjigama, ima za stvarni cilj eleminisanje svake mogućnosti za promenu nacionalnosti shodno subjektivnoj volji pojedinca. I kao argument u prilog tome navode se i ista prava i slobode čoveka čije se ukidanje traži prema pripadnicima manjina, a koje se sastoje od zabrane obavezivanja građana da daju podatke o nacionalnoj pripadnosti.

Država ima pravo da identifikuje pripadnike raznog nacionalnog korpusa preko instumenata koji omogućavaju slobodno izjašnjavanje građana sa ciljem usvajanja integracionih politika za njih, na neobavezan način, ali ne uzimajući u obzir volju onih koji žele da se indentifikuju kao pripadnici jedne etničke zajednice. Dakle, neobavezno i nerestriktivno. Zbog toga bilo je potrebno da , instrumenti kao Popis stanovništva za razliku od poslednjeg koji je sproveden prošle godine, izraženu volju u izjašnjavanju o nacionalnoj pripadnosti, prenose u zvanične dokumente. Time takvi podaci bi se mogli posedovati od strane zainteresovanih lica u svakom trenutku putem zahteva za izdavanje potvrde prema specijalizovanim institucijama za održavanje i čuvanje podataka građana. Drugi instrument bi trebalo da bude jasno zakonsko definisanje prava o slobodnom samoizjašnjavanju građana o nacionalnoj pripadnosti kod ovih organa koji vode matične knjige, takođe putem jednog formalnog zahteva.

Sudovi o kojima je reč, pretenduju da država postavlja neustavnu obavezu za deklarisanje nacionalne ili verske pripadnosti, što je prema njihovim tvrdnjama , takođe u suprotnosti sa međunarodnim normama koje regulišu ovu oblast. U ovom slučaju, lokalni sudovi kao i Ustavni Sud u svojoj odluci zaboravljaju , da član 20 Ustava Albanije definiše pravo pripadnika nacionalnih manjina da izražavaju svoju nacionalnu pripadnost. Dakle, to predstavlja jednu pozitivnu normu. Ovo podrazumeva da država je u obavezi da stvara gorenavedene uslove i instrumente i putem istih da garantuju takvu slobodu, i koja nema ništa zajedničkog sa argumentom “nelegalnog državnog obavezivanja ”. Ti sudovi su, zajedno sa Ustavnim Sudom i njegovom odlukom, nadamo se za kratko vreme, spreča vali i ometali sprovođenje člana 20 Ustava.

Ustavni Sud je onemogućio svim albanskim građanima Republike Albanije, slobodu izjašnjavanja nacionalne pripadnosti, polazeći od brige za “ očuvanje principa neobavezivanja pojedinca od strane države za izjašnjavanje nacionalne pripadnosti”, ukidajući odredbe i mogućnost raspolaganja podataka o nacionalnosti u matičnim knjigama . Ustavni Sud, analizirajući odredbe člana 20 Ustava, greši kad zaključuje da je reč o principu neobavezivanja pojedinca, zaboravši pri tom prvo i glavno načelo, slobode izjašnjavanja nacionalnog identiteta. Takva sloboda podrazumeva i pravo da se lice upisuje kao takvo, u zvanične dokumente. Zbog toga potrebno donošenje jednog zakonskog akta, koji neće ukinuti svako moguće pravno sredstvo za izmenu ili postojanje nacionalnosti u javnim registrima, i koji treba da obezbedi pravo pojedinca da slobodno izražava u svako vreme njegovu nacionalnu pripadnost.

Smatram da su odredbe sadržane u ukinutim članovima, bile u suprotnosti sa pravima i slobodama čoveka , predvidevši sud kao nadležni organ za izmenu takvog ličnog elementa kao što je nacionalna pripadnost. Umesto izmene u celosti članova, zbog takozvane “ nedefinicije nacionalnosti” , Ustavni Sud trebao je da se bavi problematikama izmene nacionalne pripadnosti sudskim putem. Kao što znamo, roditelj ima pravo da odlučuje o mnogim elementima prava deteta do punoletstva, posle čega pojedinac može da traži njihovu izmenu. Jedan od ovih elemenata, pored imena i prezimena, trebalo je da bude i nacionalna pripadnost,čija izmena je bila predmet člana 58 Zakona o matičnim knjigama koji je stavljen van snage zbog neustavnosti. Izmena se mogla vršiti shodno tom članu samo sudskim putem, prouzrokujući pojedincu, shodno proceni samo Ustavnog Suda nastavak ”objektivne nemogućnosti za slobodno izražavanje nacionalnosti” u slučaju nepoklapanja njegove volje sa postojećim podacima o nacionalnosti u matičnim knjigama.

Odluka Ustavnog Suda pogrešno zaključuje da nacionalnost kao zakonom nedefinisan koncept, za razliku od drugih elemenata matičnih knjiga, “ ne stvara pravnu vezu koja proizvodi prava i obaveze fizičkog lica i albanske države”. Sprovođenje pravnih normi o manjinama koje su predviđene od pravnih međunarodnih instrumenata kao što je Okvirna Konvencija o Zaštiti Nacinalnih Manjina, ili onih protiv diskriminacije ili o edukaciji pripadnika manjina na maternjem jeziku, predstavljaju pravnu vezu između države i pripadnika nacionalnih manjina. Navedeno lice, polazeći od materijalno-pravnog aspekta, može samo putem državne dokumentacije da koristi prava koja proizlaze iz ovih dispozicija, uključujući i član 20 Ustava. U odsustvu podataka, sprovođenje pozitivnopravnih normi o zaštiti nacionalnih manjina je neizvesno. Ukoliko Sud smatra da svako lice može da se obrati ili ovom sudu ili drugim institucijama, povodom kršenja člana 20 Ustava, ne prilažući pri tom neki zvanični dokument kojim se dokazuje nacionalna pripadnost, smatramo da je Ustavni Sud doneo jednu istorijsku odluku u korist nacionalnih manjina. Ovo znači da svako lice koje slobodno smatra da pripada jednoj nacionalnoj manjini, može da se obrati državnim institucijama za ostvarivanje prava koja mu pripadaju za obrazovanje na maternjem jeziku, upotrebu pisma i jezika prema tim institucijama, zastupanje u centralnoj i lokalnoj vlasti, u medijima, efektivno jednak tretman pri zapošljavanju, zdravstvenu brigu, podelu razvojnih državnih fondova itd itd., bez potrebe da dokazuje njegovu nacionalnu pripadnost nekim dokumentom. Ako je Sud je ukinuo ove dispozicije sa ciljem onemogućavanja formalnog dokazivanja nacionalne pripadnosti putem dokumenata radi ostvarivanja prava pripadnika nacionalnih manjina, onda se radi o nepoštovanju samog Ustava, članova 18 i 20, kao i međunarodnih normi o zaštiti nacionalnih manjina, gde Albanija ima učešće, za čije kršenje Sud za ljudska prava u Strazburu kao i institucije koje nadledaju postizanje standarta u evropskim integracijama, pokazuju nula toleranciju.

nazad